Ko su Kozaci?

Reč kozak potiče od staroslovenske reči kozakъ, koja je pozajmljenica iz jezika Kumana, turkijskog naroda, od reči kazak i značu u prevodu ,,slobodan čovek„.

Poreklo kozaka možemo teško utvrditi, većina su slovenskog porekla mada među kozacima ima i Tatara, a postoje i teorije o hazarskom poreklu. Kozačke zajednice su nastale od jedinica ratnika-konjanika koji su nastanjivali područje današnje Ukrajine i Rusije. Kozaci su posedovali mešavinu raznih kultura, od slovenske do turkijske i mongolske (tatarske). Uglavnom su živeli u pograničnim oblastima i bili su oslobođeni plaćanja poreza državi u zamenu za ratovanje.

Prvobitna podela kozaka je na Zaporoške i Donske dok su kasnije nastale i ostale grupacije kozaka: Kubanjski, Tereški, Ruski, Azovski. Zaporoški kozaci su formirali autonomnu jedinicu pod nazivom ,,Zaporoška Sič“ koja je kasnije ulazila u sastav više država ali je uvek zadržavala autonomiju. Postojala je od 16. do 18. veka. Donski kozaci su svoju teritorijalnu jedinicu formirali početkom 17. veka, sa prestonicom Čerkeskom. U isto vreme su postojale grupacije tatarskih kozaka i kozaka na severu Kavkaza (Nagajbak i Halmug).

Vođa kozaka je ataman ili hetman. Poreklo ove reči ima više varijacija: ataman je turkijskog porekla i znači ,,otac konja“ dok je hetman od nemačkog „hauptmann“ što znači poglavar.

Kozaci su u carskoj Rusiji takođe posedovali određenu autonomiju, gajeći uvek ratničku tradiciju. Dešavalo se i da su se bunili protiv centralističke vlasti u Moskvi, a početkom 20. veka su od strane ruskih vojnih komandanata smatrani jedinicama slabijeg borbenog kvaliteta.

Za vreme Oktobarske revolucije većina kozaka se borila na strani Bele armije ali je deo sarađivao sa Crvenom armijom. Nakon rata su proganjani od strane novih vlasti koja je radila na njihovom likvidiranju i sprovodila „raskozačivanje„. Svim kozacima koji su bili na strani kontrarevolucije je konfiskovana imovina, te su na njihova imanja naseljavani siromašni seljaci. Dobar deo kozaka je streljan.

Za vreme Drugog svetskog rata određen broj kozaka se borio na strani sila Osovine, i postojala je čak i jedna SS kozačka divizija. 1. SS kozačka divizija je delovala na teritoriji NDH, a njom je komandovao Helmut fon Panvic.

 

Kubanski kozaci, fotografija sa kraja 19. veka.

 

Kozaci na paradi pobede u Moskvi, jun 1945. 

 

Ruski car Nikolaj II u kozačkoj nošnji.

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *